Birleşik Krallık’ta 7 Mayıs 2026 tarihinde yapılan seçimler, ülkenin çok katmanlı fakat federal olmayan anayasal yapısı bakımından dikkat çekici bir tablo ortaya koymuştur. Aynı seçim takvimi içinde İngiltere’de yerel yönetim seçimleri, İskoçya’da İskoçya Parlamentosu seçimi ve Galler’de Galler Parlamentosu’nun yeni dönem seçimi yapılmıştır.

İngiltere’de yerel yönetim sonuçları merkezi hükümeti hukuken düşüren bir etki doğurmamakla birlikte, seçimlerin ortak hukuki önemi, Birleşik Krallık’ta merkezi Parlamento ile devredilmiş parlamentolar arasındaki yetki ilişkisini görünür kılmasıdır. İskoçya ve Galler seçimleri bu ülkelerin Birleşik Krallık içindeki anayasal statüsünü kendiliğinden değiştirmemektedir. Bununla birlikte seçim sonuçları, yasama organlarının yeni dönem temsil yapısını, hükümet kurma süreçlerini ve merkezi Parlamento ile yürütülecek yetki tartışmalarının siyasal zeminini belirlemektedir.

BİRLEŞİK KRALLIK’TA SİYASAL YAPI

Birleşik Krallık, anayasal monarşi ve parlamenter demokrasi esasına göre işleyen, fakat klasik anlamda federal olmayan bir devlettir. Devletin anayasal düzeni tek ve kodifiye edilmiş bir anayasa metnine değil; parlamento yasaları, anayasal teamüller, yargı kararları ve temel anayasal ilkelere dayanmaktadır.

Devlet başkanı Kral Charles olmakla birlikte yürütme yetkisi, Avam Kamarası’ndaki çoğunluğa dayanan Başbakan ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanılmaktadır. Birleşik Krallık Parlamentosu, yani Westminster Parlamentosu, Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası’ndan oluşan merkezi yasama organıdır. Bu metinde “Westminster” ifadesi, Londra’daki Birleşik Krallık Parlamentosu’nu ve merkezi yasama otoritesini ifade etmek üzere kullanılmaktadır.

İskoçya ve Galler’in sahip olduğu yasama ve yürütme yetkileri, Westminster tarafından kabul edilen kanunlarla tanınmış devredilmiş yetkilerdir. Bu nedenle İskoçya ve Galler, örneğin Alman federal sistemindeki eyaletlerle aynı anayasal statüye sahip değildir. Birleşik Krallık’ta uygulanan yetki devri sistemi sayesinde İskoçya ve Galler, tamamen bağımsız olmadan bazı alanlarda kendi parlamentoları aracılığıyla karar alabilmektedir.

Sistemde, Londra’daki Birleşik Krallık Parlamentosu’nun kontrolünde kalacak konular önceden belirlenir; dış politika, savunma, göç, vatandaşlık ve para politikası gibi alanlar merkezi hükümete bırakılır. Bunların dışında kalan sağlık, eğitim, çevre, yerel yönetim ve konut gibi konularda ise İskoçya ve Galler kendi yasalarını çıkarabilir. Böylece Birleşik Krallık tek bir devlet olarak kalırken, bazı iç politika alanlarında bölgesel yönetimlere geniş yetkiler tanınmış olur.

SEÇİM SONUÇLARI VE KATILIM ORANLARI

İNGİLTERE’DE YEREL SEÇİMLER SONUCU

İngiltere’de 7 Mayıs 2026 tarihinde 136 yerel yönetimde yerel seçimler yapılmıştır. Bu seçimler, Birleşik Krallık genel seçimi niteliğinde değildir; bu nedenle Başbakan’ın görevini veya Avam Kamarası’ndaki hükümet çoğunluğunu doğrudan değiştiren bir hukuki sonuç doğurmamaktadır. Yerel seçimler, belediye meclisleri ve yerel yönetim organlarının kompozisyonunu belirlemektedir.

Sonuçlar, merkezi hükümetin partisi olan İşçi Partisi bakımından önemli yerel kayıplara işaret etmiştir. İşçi Partisi’nin sahip olduğu 2.403 sandalyenin 1.406’sını kaybettiği, daha önce söz konusu belediyelerde toplam 2 sandalyesi bulunan Reform UK Partisi’nin ise 1.444 sandalye kazanarak seçimi önde tamamladığı kaydedilmiştir.

Reform UK Partisi, Birleşik Krallık’ta sağ ve güçlü biçimde göç karşıtı çizgide konumlanan bir siyasi partidir. Parti, başlangıçta Brexit sürecini desteklemek amacıyla kurulan Brexit Party’nin devamı olarak ortaya çıkmıştır. Londra’da İşçi Partisi’nin sahip olduğu 19 belediyeden 9’u el değiştirmiştir.

Yerel seçimlerin ardından Başbakan Keir Starmer’ın istifasına ilişkin kamuda ve parti içi çağrılar gündeme gelmiş, istifa çağrısı yapan İşçi Partili milletvekillerinin sayısının 89’a ulaştığı ve üç devlet bakanının görevlerinden ayrıldığı bildirilmiştir. Starmer ise seçim sonuçlarının sorumluluğunu aldığını, ancak görevinden ayrılmayacağını açıklamıştır.

Bu gelişmelerin hukuki niteliği, hükümetin anayasal varlığından ziyade parti içi liderlik ve siyasal sorumluluk düzlemindedir. Westminster’da hükümetin görevde kalması, yerel seçim sonucuna değil Avam Kamarası’ndaki parlamento çoğunluğuna ve parti içi liderlik mekanizmalarına bağlıdır.

İSKOÇYA PARLAMENTOSU – SEÇMEN İSTESE DE HUKUKEN BAĞIMSIZLAŞAMIYOR

İskoçya’da 7 Mayıs 2026 tarihinde 129 üyeli İskoçya Parlamentosu için seçim yapılmıştır. Parlamento, 73 seçim bölgesi üyesi ve 56 bölgesel liste üyesinden oluşmaktadır. Çoğunluk eşiği 65 sandalyedir. Seçime katılım oranı yaklaşık %53,2 olarak gerçekleşmiştir.

İskoçya Ulusal Partisi (SNP) 58 sandalye ile birinci parti olmuş, ancak tek başına çoğunluk için gerekli sandalye sayısına ulaşamamıştır. İşçi Partisi ve Reform UK Partisi 17’şer sandalye kazanarak ikinci sırayı paylaşmış; İskoç Yeşilleri 15, Muhafazakâr Parti 12 ve Liberal Demokratlar 10 sandalye elde etmiştir. Bu tablo, İskoçya’da hükümet kurma sürecinin parlamentodaki destek ilişkilerine bağlı olarak şekilleneceğini göstermektedir.

İskoçya’nın Birleşik Krallık içindeki hukuki konumu, Scotland Act 1998 ve sonraki değişikliklerle belirlenen devredilmiş yetki rejimine dayanmaktadır. İskoçya, tarihsel olarak ayrı bir hukuk geleneğini muhafaza ettiği için Galler’e kıyasla daha güçlü bir kurumsal ve hukuki farklılığa sahiptir. Buna rağmen Birlik, Birleşik Krallık Parlamentosu ve anayasal statüye ilişkin temel meseleler Westminster’ın saklı yetki alanında kalmaktadır.

SNP’nin birinci parti olması, İskoçya’da Birleşik Krallık’tan bağımsızlık yanlısı çizginin parlamentodaki temsilini sürdürdüğünü göstermektedir. Ancak seçim sonucu hukuken yeni bir bağımsızlık referandumu yetkisi doğurmamaktadır. Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi’nin 2022 tarihli kararında, İskoçya Parlamentosu’nun Westminster’ın rızası olmadan bağımsızlık referandumu düzenleme yetkisine sahip olmadığı belirtilmiştir.

GALLER PARLAMENTOSUNDA ÜYE SAYISI ARTTI

Galler’de 7 Mayıs 2026 tarihinde Galler Parlamentosu’nun, resmî adıyla Senedd Cymru, yeni dönem seçimi yapılmıştır. “Senedd Cymru” Galce’de Galler parlamentosu anlamına gelmektedir.

2026 seçimi, Galler’de yeni seçim sistemi altında yapılan ilk seçimdir. Senedd üye sayısı 96’ya çıkarılmış; 16 seçim çevresinin her birinden 6 üye seçilmiştir. Seçime katılım oranı yaklaşık %51,6 olarak gerçekleşmiştir.

Plaid Cymru 43 sandalye ile birinci parti olmuş, Reform UK Partisi 34 sandalye ile ikinci sıraya yerleşmiştir. İşçi Partisi 9, Muhafazakâr Parti 7, Yeşiller 2 ve Liberal Demokratlar 1 sandalye kazanmıştır. Galler milliyetçiliğini savunan, merkez-sol/sosyal demokrat çizgide konumlanan ve Galler’in Birleşik Krallık içindeki özerkliğinin güçlendirilmesini, uzun vadede ise bağımsızlık seçeneğinin gündemde tutulmasını destekleyen bir partidir.

Galler’de yetki devri, Government of Wales Act 2006 ve Wales Act 2017 ile gelişen hukuki çerçeveye dayanmaktadır. Başlangıçta daha sınırlı idari nitelik taşıyan Galler yasama rejimi, zaman içinde daha geniş yasama yetkisine sahip bir modele dönüşmüştür.

Bununla birlikte Galler’in yetkileri de Westminster tarafından tanınmış devredilmiş yetkilerdir. Birliğin anayasal yapısı, dış politika, savunma, vatandaşlık, göç ve merkezi anayasal kurumlar Galler Parlamentosu’nun yetki alanında değildir.

Plaid Cymru’nun birinci parti olması, Galler siyasetinde Londra merkezli iki büyük parti düzeninden kısmi bir kopuş anlamına gelmektedir. Parti, Galler dilinin ve kültürel kimliğinin güçlendirilmesi, kamu hizmetlerinde yerel önceliklerin artırılması ve Westminster’dan daha fazla yetki devri talebiyle öne çıkmaktadır. Bu nedenle yeni dönemde Galler Parlamentosu’nda özellikle eğitim, sağlık, konut politikası, yerel yönetimler ve Galler dilinin kamusal alandaki kullanımı gibi devredilmiş alanlarda daha belirgin bir Galler merkezli politika çizgisinin güçlenmesi beklenebilir. Ancak anayasal statü, bağımsızlık veya Birleşik Krallık’tan ayrılma gibi konularda Galler Parlamentosu tek başına karar alamaz; bu tür meseleler Westminster’ın yetki alanında kalmaya devam etmektedir.

Kaynakça

• TRT Haber, “Starmer, kabinesine istifa etmeyeceğini söyledi: 3 bakan istifa etti”, 12.05.2026.
• Anadolu Ajansı, Birleşik Krallık yerel ve bölgesel seçimlerine ilişkin haber içerikleri, 2026.
• House of Commons Library, “Scottish Parliament elections 2026”, 2026.
• SPICe / Scottish Parliament Information Centre, “The results are in – general election 2026”, 2026.
• House of Commons Library, “Senedd Cymru / Welsh Parliament elections 2026”, 2026.
• Electoral Reform Society, “How Wales voted in the 2026 Senedd election”, 2026.
• Reuters, “English voters where Labour lost say PM Starmer has to go”, 2026.
• Associated Press, “What to know about British elections that hammered Starmer’s Labour Party”, 2026.
• Al Jazeera, Birleşik Krallık seçimleri ve Keir Starmer’ın liderliğine ilişkin haber içerikleri, 2026.
• UK Supreme Court, “Reference by the Lord Advocate of devolution issues under the Scotland Act 1998”, 2022.
• House of Commons Library, “What is devolution?” ve “Reserved matters in the United Kingdom”, 2025-2026.

Hazırlanan tarih: 14.05.2026
Ahmet Deveci