Av. Yağmur Nisa AKSU*
Giriş
Günümüzde hukuk ve ekonomi alanında çokça anılan kripto varlıklar Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System makalesi ile popülarite kazanmıştır. Kripto varlıklara olan rağbetin artmasına rağmen regülasyon eksikliği uygulamada çeşitli sorunlara neden olmaktadır. Bu sorunların önüne geçmek adına kripto varlıklara ilişkin Nisan 2021 tarihinde yapılan ilk düzenlemenin ardından regülasyon çalışmaları hız kesmeden devam etmiştir. Yapılan düzenlemelerle kripto varlık hizmet sağlayıcılarının (KVHS) yükümlülükleri belirlenmiştir. Belirlenen yükümlülüklerden biri de şüpheli işlem bildirimidir. Şüpheli işlem bildirimi sonucu malvarlığının dondurulmasına karar verilebilir. 25.12.2025 tarihinde yürürlüğe giren 7571 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yükümlülüklerin yanı sıra bazı yetkiler de getirilmiştir.
Çalışmamızda KVHS’lerin şüpheli işlem bildirme yükümlülüğüne ilişkin usul ve esaslara yer verilecek ardından malvarlığının dondurulması açıklanacaktır. Nihayetinde bilişim suçlarının işlenmesi suretiyle elde edilen menfaatin bulunduğu hesabın askıya alınması ve el koyma yetkisi açıklanacak ve malvarlığının dondurulmasıyla karşılaştırılacaktır.
1. Tanımlar
Kripto varlıklar 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m. 3/1 (bb) bendinde “dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlık” olarak tanımlanmıştır. 16.04.2021 tarihli Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik m. 3/1’de kripto varlıklar aynı şekilde “gayri maddi varlık” olarak nitelendirilmiştir. 13.03.2025 tarihli Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıların Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğ (III-35/B.1) m. 4/1 (ı) bendinde de kripto varlıkların “gayri maddi varlık” niteliğinde olduğu yinelenmiştir. 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun (6415 sayılı Kanun) m. 2/1 (c) bendinde gayri maddi varlıkların fon tanımına dahil olduğu belirtilmiştir.
SPKn m. 3/1 (cc) bendi uyarınca KVHS ifadesi “platformları, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşları ve bu Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımı dâhil olmak üzere kripto varlıklarla ilgili olarak hizmet sağlamak üzere belirlenmiş diğer kuruluşları” kapsar. SPKn m. 3/1 (dd) bendinde platformlar “kripto varlık alım satım, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerin bir veya daha fazlasının gerçekleştirildiği kuruluşlar” olarak ifade edilmiştir.
Şüpheli işlem, Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik (Tedbirler Yönetmeliği) m. 27/1’de “yükümlüler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işleme konu malvarlığının; yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına, bu kapsamda terörist eylemler için ya da terör örgütleri, teröristler veya terörü finanse edenler tarafından kullanıldığına veya bunlarla ilgili ya da bağlantılı olduğuna dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması hali” olarak tanımlanmıştır.
6415 sayılı Kanun m. 2/1 (ç) bendinde malvarlığı “bir gerçek veya tüzel kişinin; mülkiyetinde veya zilyetliğinde bulunan ya da doğrudan veya dolaylı olarak kontrolünde olan fon ve gelir ile bunlardan elde edilen veya bunların birbirine dönüştürülmesinden hasıl olan menfaat ve değeri” ve “bir gerçek veya tüzel kişinin; adına veya hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişinin mülkiyetinde ya da zilyetliğinde bulunan fon ve gelir ile bunlardan elde edilen veya bunların birbirine dönüştürülmesinden hasıl olan menfaat ve değer” olarak tanımlanmıştır. 6415 sayılı Kanun m. 2/1 (d) bendinde malvarlığının dondurulması “malvarlığının ortadan kaldırılmasının, tüketilmesinin, dönüştürülmesinin, transferinin, devir ve temlik edilmesinin ve sair tasarrufi işlemlerin önlenmesi amacıyla, malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisinin kaldırılması veya kısıtlanması” olarak ifade edilmiştir.
2. Şüpheli İşlem Bildiriminin Hukuki Dayanağı
Tedbirler Yönetmeliği m. 4/1 (ü) bendi uyarınca 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un (5549 sayılı Kanun) KVHS’ler de yükümlüdür.
Tedbirler Yönetmeliği m. 27/2 ve Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 13) (Genel Tebliğ) m. 4/1 uyarınca KVHS’ler, kendi nezdinde yahut aracılıklarıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu olan malvarlığının yasadışı yollarla elde edildiğine ya da yasadışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veyahut şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması halinde bu işlemleri Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı’na (MASAK) bildirmekle yükümlüdür.
26.07.2024 tarihinden itibaren KVHS’ler, şüpheli işlem bildirme yükümlülüğünü Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi (Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları) çerçevesinde yerine getirmek zorundadır.
3. Şüpheli İşlem Bildiriminin Genel Özellikleri
Genel Tebliğ m. 4/3’te belirtildiği üzere şüpheli işlem kavramı tek bir işlemi ifade edebileceği gibi birden fazla işlemi de kapsayabilir. Şüpheli işlem bildirimi istihbari niteliktedir. 5549 sayılı Kanun m. 10 uyarınca şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğünü yerine getiren gerçek ve tüzel kişiler, bunların uyum görevlileri, yükümlülerin kanuni temsilcisi, yöneticisi ve çalışanları hiçbir şekilde hukuki ve cezai yönden sorumlu tutulamaz. Tedbirler Yönetmeliği m. 27/2 ile Genel Tebliğ m. 4/2 uyarınca şüpheli işlem bildiriminde bulunulması için herhangi bir parasal sınır gözetilmez. Şüpheli işlemlerin devamlı bilgi verme kapsamında bildirilmiş olması şüpheli işlem bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
4. Şüpheli İşlem Bildiriminin Gönderilmesi
Şüpheli işlem bildirimleri zorunlu haller dışında elektronik olarak yapılır. Elektronik olarak şüpheli işlem bildiriminin gönderilmesinin mümkün olmadığı zorunlu hallerde şüpheli işlem bildirimi kâğıt ortamında hazırlanarak MASAK’a iletilir. Elektronik olarak ve kâğıt ortamda yapılan bildirim, Tedbirler Yönetmeliği m. 28/1 ile Genel Tebliğ m. 4/1 uyarınca şüpheli işlem bildirim formu doldurularak yapılır. Tedbirler Yönetmeliği m. 28/1 ve Genel Tebliğ m. 4/1 uyarınca KVHS’lerin şüpheli işlemle karşılaşması halinde yetkileri ve imkanları ölçüsünde araştırma yaptıktan sonra şüpheli işlem bildirimi formu doldurarak MASAK’a bildirimde bulunması gerekir.
Kâğıt ortamda yapılan bildirimde;
– Şüpheli işlem bildirim formu kullanılır.
– Form, formu düzenleyen kişi tarafından ıslak imza ile imzalanır.
– Form kullanılarak yapılan bildirimler MASAK’a elden, posta yahut faks yolu ile gönderilebilir.
– Form doldurulmadan MASAK’a gönderilen yazılar imzalı olsa dahi şüpheli işlem bildirimi olarak kabul edilmez.
Elektronik olarak yapılan bildirimde;
– Elektronik ortamda şüpheli işlem bildirimi MASAK Online sisteminden yapılır.
– MASAK Online sistemine erişim için KVHS’lerin uyum görevlileri ve uyum görevlisi yardımcıları tarafından KVHS için elektronik ortamda şüpheli işlem bildirimi taahhüt formu düzenlenerek ıslak imzalı olarak MASAK’a iletilmesi gerekir.
– Taahhüt formunun iletilmesinden sonra MASAK tarafından başvuruda bulunan KVHS ile ilgili uyum görevlisi ve uyum görevlisi yardımcısı için MASAK Online sistemi içerisinde bir kullanıcı hesabı açılır.
5. Şüphe Kategorileri
Şüphe kategorisi, şüpheli işlem bildirimine konu olan mali unsurların elde edilişinde ve şüpheli işlem ile doğrudan veya dolaylı olarak ilgili olan kişilerin faaliyetlerinde hangi yasa dışı unsurların olduğu veya olabileceğine dair oluşturulan katalogdur. Şüphe kategorisi alanında seçim yapılması belirtilen kişilerin suçu işlediğine dair hüküm verilmesi anlamı taşımaz. Şüphe kategorileri şüphe kategorileri tablosu içerisinde yer alan değerlerden en az biri ve en fazla üçü seçilerek belirtilmelidir. SK-17 koduyla dolandırıcılık (banka yahut kredi kartlarının kötüye kullanılması dahil) ve SK-20 koduyla hırsızlık şüphe kategorileri tablosunda yerini almıştır.
6. Malvarlığının Dondurulması
Terör ile mücadelenin finansal ayağına ilişkin olarak uluslararası ölçekte çeşitli tedbirler alınmıştır. Bu çerçevede 1999 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından Terörizmin Finansmanının Önlenmesine Dair Uluslararası Sözleşme (Sözleşme) kabul edilmiştir. Sözleşme’nin amacı, “…terörist amaçlara hizmet edeceğinden şüphelenilen veya terör suçlarının işlenmesi için kullanılan veya kullanılması için oluşturulan fonların ya da bu suçlardan temin edilen kazançların … dondurulmasına … yönelik gerekli ve etkili önlemlerin …” alınması olarak özetlenebilir.
6415 sayılı Kanun m. 5-15, 7262 sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun (7262 sayılı Kanun) m. 3 ve Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanunun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m. 4-8 uyarınca malvarlığının doldurulması mümkündür. 6415 sayılı Kanun m. 5 ve 7262 sayılı Kanun m. 3 uyarınca malvarlığının dondurulması kararı Resmî Gazete’de yayımlanır ve hukuki sonuçlar bu yayımla doğar. 6415 sayılı Kanun m. 11 uyarınca malvarlığının dondurulması kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla ilgili karar tebliğ edilmiş sayılır. Ek olarak ilgili karar resmi kayıtlarda yer alan adreslerden birine de gönderilir.
MASAK malvarlığının dondurulması kararlarını ilgili KVHS’lere derhal bildirir. 6415 sayılı Kanun m. 12/5 uyarınca, malvarlığının dondurulması kararının yerine getirilmesi talebinde bulunulan KHVS’ler; nezdinde malvarlığı kaydı bulunuyor ise dondurulan malvarlığına ilişkin bilgileri talep tarihinden itibaren yedi gün içinde MASAK’a bildirir. Bu bildirim ile malvarlığının dondurulması kararı, 6415 sayılı Kanun m. 7/4 ve 7262 sayılı Kanun m. 3/5 uyarınca malvarlığının kaçırılmasını önlemek amacıyla KVHS’ler tarafından derhal uygulanır.
6415 sayılı Kanun m. 13/1 uyarınca dondurulan malvarlıklarına ilişkin tasarruf işleminde bulunulamaz. KVHS’ler, kripto varlıklara ilişkin tasarruf yetkisinin kullanılmasını sağlayamaz yahut kolaylaştıramaz. Bu yasağın istisnası MASAK tarafından tasarruf yetkisi verilmesidir. Aynı şekilde dondurulan malvarlığın değerinde artış meydana gelmesi halinde MASAK’ın izin verdiği haller dışında bu gelirlere ulaşmak mümkün değildir.
7. Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarının Bilişim Suçlarının İşlenmesi Suretiyle Elde Edilen Menfaatin Bulunduğu Hesabın Askıya Alınması ve El Koyma Yetkisi
7571 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 25.12.2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Buna göre; nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık ve banka yahut kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlarının işlendiği hususunda makul şüphe bulunması halinde KVHS’ler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan ya da yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu suçta kullanılan her türlü hesabın 48 saate kadar askıya alınmasına ilgili KVHS tarafından karar verilebilir. Askıya alma işlemine karar veren gerçek ve tüzel kişiler, hukuki yönden sorumlu tutulmaz.
Askıya alma işlemi ve hesap hareketleri, KVHS tarafından tüm bilgi ve belgelerle birlikte derhal Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir. Askıya alma işlemi ayrıca hesap sahibine de bildirilir. Hesap sahibi, askıya alma işleminin kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir. Cumhuriyet savcısı, başvuru hakkında 24 saat içinde karar verir.
Askıya alma işlemi tamamlanmadan suça konu menfaatin başka bir mali kuruma transfer edildiğinin tespit edilmesi halinde bu durum, askıya alma işleminin yapılabilmesi için KHVS tarafından ilgili mali kuruma gecikmeksizin bildirilir.
KVHS tarafından askıya alınan yahut Cumhuriyet savcısının yazılı emri üzerine askıya alınan hesapta bulunan suça konu menfaate hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle askıya alma süresi içinde el konulabilir. El koyma işlemi yapılabilmesi yönünden rapor alma şartı aranmaz.
Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma işlemi 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren 48 saat içinde açıklar. Aksi halde el koyma kendiliğinden kalkar.
El konulan suça konu menfaat, suçtan zarar gören mağdura ait olduğunun anlaşılması halinde soruşturma yahut kovuşturma evresinde sahibine iade edilir.
Yürütülen bir soruşturma yahut kovuşturma kapsamında Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından KVHS’den istenen bilgi ya da belgenin 10 gün içinde fiziki veyahut elektronik ortamda gönderilmesi zorunludur.
İstenen bilgi veya belgenin gönderilmemesi yahut eksik gönderilmesi halinde Cumhuriyet savcısı tarafından ilgili KVHS’ye 50.000,00 Türk Lirasından 300.000,00 Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir.
Sonuç
Kripto varlık ekosisteminin hızla büyümesi, bu alanda ortaya çıkan hukuki boşlukların giderilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu çerçevede ülkemizde son yıllarda yapılan düzenlemelerle KVHS’lerin yükümlülükleri belirlenmiştir. Özellikle suç gelirlerinin aklanması ile terörizmin finansmanının önlenmesi amacıyla çeşitli kontrol mekanizmaları oluşturulmuştur. Bu mekanizmalardan biri de KVHS’lerin şüpheli işlem bildirme yükümlülüğüdür.
Şüpheli işlem bildirimi sonucunda uygulanabilecek tedbirlerden biri malvarlığının dondurulmasıdır. Malvarlığının dondurulması, esas olarak terörizmin finansmanı ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanıyla mücadele kapsamında düzenlenmiş olup, ilgili kişinin malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisinin kaldırılması yahut sınırlandırılması sonucunu doğurur. Malvarlığının dondurulması kararı merkezi otorite tarafından verilir. Hesabın askıya alınması ve el koyma yetkisi ise daha dar kapsamlı ve hızlı müdahale imkânı sağlayan bir mekanizma niteliğindedir. Hesabın askıya alınması kararı ilk aşamada KVHS’ler tarafından verilebilmekte ve sonrasında yargısal denetime tabi bir işlemdir. KVHS’lere tanınan bu yetki, bilişim sistemleri kullanılarak işlenen bazı suçlar bakımından suçtan elde edilen menfaatin hızla başka hesaplara aktarılmasını önlemeyi amaçlar.
Malvarlığının dondurulması ile hesabın askıya alınması ve el koyma yetkisi karşılaştırıldığında; amaç, kapsam ve hukuki nitelik yönünden farklılıklar bulunmaktadır. Malvarlığının dondurulması, geniş kapsamlı ve idari nitelikli bir tedbir iken; hesabın askıya alınması ve el koyma yetkisi belirli suç tipleri bakımından hızlı müdahaleyi mümkün kılan bir tedbirdir. Sonuç olarak, söz konusu iki mekanizma kripto varlık ekosisteminde suçla mücadele bakımından birbirini tamamlayan araçlar niteliğindedir.
* İstanbul Barosu, İstanbul Aydın Üniversitesi Özel Hukuk Doktora Öğrencisi, e-mail: ynisaaksu@gmail.com, ORCID ID: https://orcid.org/0009-0000-4340-1291
